NewNiche1

Evren’deki milyarlarca gökadadan bir tanesi olan Samanyolu içinde, Samanyolu Gökadası içindeki milyarlarca yıldızdan bir tanesi olan Güneş’ten, uzaklık olarak üçüncü sırada bulunan, küçük mavi-yeşil gezegen, Dünya üzerinde yaşıyoruz.

Poster 2: Zamanın başlangıcına yolculuk için bize katılın

NewNiche2

Evrenimiz genişliyor. Teleskoplarla uzak yıldızları ve gökadaları izleyerek Evren’in daha sıcak ve küçük olan geçmişini gözleyebiliyoruz. Fakat burada karşı karşıya olduğumuz bir sorun var: Evren’in ilk anları görünüş olarak gizlenmiş bir halde. CERN’deki parçacık çarpışmalarında, Evren’in başlangıcından hemen sonraki saniyenin milyonda birinin milyonda birinde meydana gelen koşulları tekrar oluşturmaya çalışıyoruz.

Poster 3: Yeryüzünde yaşam

NewNiche3

İnsanlık yeryüzünde bir kaç (yüz?) milyon yıldır yaşam sürüyor, eğer yeryüzünün 4.5 milyar yıllık tarihini bir güne sıkıştırırsak, insanlık gece yarısından önceki son saniyeye karşılık gelecektir. Dinazorlar 225 milyon yıl önce görülmeye başlamış, en yaşlı fosiller 540 milyon yıl yaşında olup, ilk yaşam türleri 3.5 milyar yıl yaşındadırlar. Herşey – toprak,bitkiler,hayvanlar,insanlar- aynı parçacıklardan yapılmıştır. Ve bunların hepsi 13,7 milyar yıl önce Büyük Patlama ile doğmuşlardır.

Poster 4: Bir yıldız doğuyor

NewNiche4

Geçmişte başlayan yolculuğumuza devam ediyoruz. Yeryüzünün ve güneş sisteminin oluşumu yaklaşık 4.5 milyar yıl önce gerçekleşmiştir. Güneş Sistemi, sadece % 1 oranında ağır elemente sahip, hidrojen ve helyumdan meydana gelen bir yıldızlararası toz bulutundan oluşmuştur.

Poster 5: Hepimiz yıldız tozuyuz

NewNiche5

CERN’in ISOLDE tesislerindeki deneylerde patlayan büyük kütleli yıldızlarda demirden daha ağır elementlerin nasıl oluştukları araştırılıyor. Gördüğümüz, dokunduğumuz ve tattığımız herşey..yıldız tozudur. Vücutlarımızdaki tüm karbon, havadaki tüm oksijen,taş ve kumlardaki tüm silikon, eski yıldızların içinde var olmuştur. Hayal edilemez şiddette patlamaların içinde, yaşamlarının sonunda, arda kalan enkaz diski ile uzaya savrulurlar. Zamanla kütleçekimin etkisiyle bu yıldız tozundan yeni yıldız ve gezegenlerin oluşması milyarlarca yıl almaktadır.

Poster 6: Evren ateşleniyor

NewNiche6

Hidrojen ve helyum atomlarının, Büyük Patlama’dan sonra kütleçekiminin etkisiyle bir araya gelmeleri, 200 bin yıldan uzun bir süre içerisinde gerçekleşmiştir. Dev hidorjen ve helyum gaz topları oluşmuştur. Nükleer füzyonun (çekirdek birleşmesi) bu şekilde ilk yıldızları ateşlemesi ile ısınmaya ve parlamaya başlamışlardır. Hubble Uzay Teleskopu ile çekilen görüntüler yaklaşık 13 milyar yıl yaşındaki, Evren’de bulunan ilk gökadalar hakkında bilgiler vermektedir.

Poster 7: Çocukluk anıları – Evrenin ilk görüntüsü

NewNiche7

Evren her zaman ışığa karşı saydam olmamıştır. Işığı geçirme evresi, Büyük Patlama’dan 380 bin yıl sonra, atomlar oluştuklarında ve ışığın serbestçe yayılmasıyla başlamıştır. Bugün bu ışığı Büyük Patlama’dan arta kalan, kozmik fon ışıması şeklinde görmekteyiz. WMAP uydusu ile elde edilen bu görüntüdeki renkler, sonunda yıldızların ve gökadaların oluşmasına neden olan, Evren’in erken dönemlerindeki atomların dağılımındaki küçük yoğunluk dalgalanmalarını temsil etmektedir.

Poster 8: Karanlıkta görmek

NewNiche8

Uzayı inceleyen teleskoplar bizi 380 bin yıldan daha öncesine götüremezler. Bundan daha önce, madde çoğunlukla protonlar, helyum çekirdeği ve elektronlar biçiminde varlık göstermekteydi. Atomların kararlı olabilmeleri için ortam çok sıcaktı. Işık sürekli olarak hareket halindeki parçacıklar tarafından soğurulup, tekrar yayılmaktaydı: Evren ışığa karşı şeffaf değildi. Zamanda daha da ileriye gitmek için, bilim adamları CERN gibi parçacık hızlandırıcı laboratuvarlarını kullanarak, o zamanki koşulları tekrar oluşturmaya çalışıyorlar.

Poster 9: İlk üç dakika

NewNiche9

Yaşamın yeryüzündeki evrimi milyarlarca yıl alsa da, Evren’deki madde ve kuvvetlerin evrimine ilk üç dakika içinde ard arda gelen çarpıcı olaylardan birinde karar verilmiştir. Bu kısa zaman süresinde, yoğunluk ve enerji, protonların ve nötronların çarpışarak ve birleşerek helyum gibi hafif çekirdekleri oluşturması için yeteri kadar yüksekti. Evrenin bileşimi sonsuza kadar
sabitlenmişti – görünür maddenin dörtte üçü hidrojen, dörtte biri helyumdur.

CERN’deki parçacık hızlandırıcıları Evren’in erken dönemindeki koşulları tekrar oluşturmakta ve parçacık davranışlarının teorik modellerinin test edilmesini sağlamaktadır. Bu modeller Evren evrimleştikçe maddenin sıcaklık ve yoğunluğunu açıklamaktadırlar.

Poster 10: Nötrinolar – Evren’in ilk döneminden gelen hayalet mesajcılar

NewNiche10

Büyük Patlama’nın bir saniye sonrasındayız: parçacıkların radyoaktif bozunmaları sırasında nötrino denilen parçacıklar oluşurlar. Şu anda, vücudunuzun her santimetre küpünden Büyük Patlama’dan gelen yaklaşık 300 nötrino geçmektedir. Nötrinolar elektronlara benzer, fakat elektrik yükleri yoktur ve kütleleri çok azdır. Maddenin içinden durdurulmadan yıllarca geçip gidebilirler.

Poster 11: Protonlar ve nötronlar – maddenin yapıtaşları

NewNiche11

Büyük Patlama’dan sonraki saniyenin yaklaşık 100 milyonda birinde, kuarklar denilen temel parçacıkların kümeleri -tüm çekirdeklerin birleşimleri olan- protonları ve nötronları oluşturmak üzere toplandılar. O an Evren’imizi -ve bizi!- oluşturan tüm protonlar ve nötronlar meydana geldiler: 13.7 milyar yıl önce. Parçacık hızlandırıcılarındaki deneyler protonların ve nötronların içinde bulunan kuarkları ortaya çıkarmıştır, ve onların da gluonlar denilen parçacıklarla sıkıca bir arada tutulduklarını göstermiştir. CERN’deki COMPASS deneyi protonların ayrıntılı yapısını araştırmaktadır. Protonları oluşturan üç adet kuark, güçlü etkileşimin taşıyıcısı olan gluonların değişimi ile bir arada tutulurlar.

Poster 12: İlk çorba

NewNiche12

Büyük Patlama’dan sonraki bir saniyenin milyonda birinde Evren kuark-gluon plazması denilen bir ilk çorba ile doluydu. Maddenin bu oldukça sıcak ve yoğun hali, uzayda serbestçe dolaşan kuark ve gluonları içermektedir. Ağır çekirdeklerin yüksek enerjili çarpışmaları ile, maddenin bu hali üretilir ve araştırılabilir.

Poster 13: Maddeye karşı Antimadde

NewNiche13

Evren’in yaşamındaki ilk anları madde ile antimadde arasında muazzam bir mücadeleye sahne olmuştur. Bilim adamları Büyük Patlama ile eşit miktarda madde ve antimaddenin üretildiğini düşünüyor.
Bugün, Evren’de antimadde bulunmuyor – fakat bu nasıl oldu? Madde ve antimadde parçacıklarının evrimindeki küçük bir değişiklik küçücük bir dengesizlik oluşturmuş olabilir. Devamında gelen yok olma savaşında madde parçacıkları sağ kalarak, bugün görünen tüm Evreni oluşturmuşlardır.

Poster 14: Kuvvetler sizinle olsun!

NewNiche14

Saniyenin 100 trilyonda birinde: Evren’imizi şekillendiren dört kuvvet ortaya çıktı! Kütleçekimi Evren’in büyük ölçekteki davranışını kontrol etmektedir. Elektromanyetizma atomların yapısını kontrol etmektedir. Güçlü kuvvet kuarkları protonların ve nötronların içinde birbirine bağlar ve çekirdekleri bir arada tutar. Zayıf kuvvet parçacıkların bozunmasına neden olur ve yıldızların yanmasını düzenler. Bu kuvvetlerden en azından ikisi ortak bir kökene sahiptir – bunun için doğrulama zayıf kuvvetin taşıyıcıları W ve Z parçacıklarının üretilip araştırılmasıyla CERN deneylerinden gelmiştir.

Poster 15: Sınırları geriye doğru zorlamak

NewNiche15

Saniyenin bir trilyonda birinde şu anki bilgimizin sınırlarına ulaşıyoruz. Bilmediğimiz bir çok şey var. Kütleçekimi kütle üzerine etki ediyor, fakat şimdiye kadar bilim temel parçacıkların kütleye neden sahip olduklarını açıklayamıyor. Görünür maddenin varolan şeylerin %4′ünden sorumlu olduğu görünüyor. Evren’deki gizemli karanlık madde nedir? Bunlar, bilim adamlarının CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) araştırma tesislerinde sürdürülen deneylerle cevaplamaya çalıştığı türden sorulardır. Neredeyse ışık hızında ilerleyen protonları çarpıştırarak LHC Büyük Patlamadan sonraki saniyenin trilyonda birinde varolan şartları tekrar oluşturacak.

Poster 16: Zamanın başlangıcından gizemler

NewNiche16

Tüm madde ve alanlar tek bir eşitlikle açıklanabilir mi? Evren’in kütlesinin %70′inden fazlasını meydana getiren ve genişlemenin hızlanmasına neden olan ‘karanlık enerji’ nedir? Saniyenin bir trilyonda birinden sonra ne oldu? Gelecek nesiller tarafından araştırılmak için bekleyen bir çok gizem var. Tek bir ‘Herşeyin Teorisi’ Evren’in evrimini ve ortak kökenden gelen doğada varolan kanunları açıklayabilir mi? Mikroskopik ölçeklerde üç boyuttan daha fazlası olabilir mi? Parçacıklar 10. veya 11. boyutlarda enerjinin, minik titreşen sicimleri mi? Evren’in % 96′sını oluşturan karanlık madde ve karanlık enerjinin doğası nedir? Büyük Patlama nasıl başladı?

Poster 17: Büyük Patlama!

NewNiche17

Mümkün olan en küçük zaman ölçeğinde, herşey -Evren’in tüm madde ve enerjisi- bu iğne başından 1000 kat daha küçük uzayda bulunmaktaydı. Zamanın başlangıcı.Evren’imiz doğuyor. Zaman ve uzayın başlangıcından sorumlu olan kanunlar neler? Küçücük bir noktayı hayal edilemez enerjiyle ışık hızından hızlı genişleten şey nedir? LHC bizi cevaplara daha yakın bir konuma getirecek…iri: Arif Solmay

Çeviri: Arif Solmaz

Kaynak: The Evolution of the Universe

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s